Emre
New member
Pelteklik Düzelir mi? Bir Kelimenin Peşinden Değişen Bir Hayat
Merhaba arkadaşlar, bunu bir forumda paylaşmak aklımda uzun zamandır vardı. Çünkü yıllarca “peltek konuşuyorum, acaba düzelir mi?” sorusunu internette aradım ama karşıma ya çok kısa cevaplar çıktı ya da konu sanki sadece birkaç harfi doğru söylemekten ibaretmiş gibi anlatıldı.
Benim hikâyemde ise mesele hiçbir zaman yalnızca “s” veya “z” sesi olmadı.
Her şey, oğlumun ilkokulda sınıf arkadaşlarının arasında bir kelimeyi söylerken duraksamasıyla başladı. Eve geldiğinde yüzündeki ifadeyi hâlâ hatırlıyorum. “Baba, ben konuşmayı beceremiyor muyum?” diye sordu.
O an, aslında sorunun sadece telaffuz olmadığını anladım.
Belki aramızda benzer şeyler yaşayan vardır diye bu hikâyeyi bölümler halinde anlatmak istedim. Hem kendi yaşadıklarımızı hem de süreç içinde öğrendiklerimizi paylaşacağım. Çünkü araştırdıkça fark ettim ki pelteklik, birçok kişinin sandığından çok daha anlaşılır ve üzerinde çalışılabilir bir konu.
Bir Harfin İnsan Hayatında Bu Kadar Yeri Olur mu?
Oğlumun adı Deniz olsun. Gerçek adını kullanmıyorum ama yaşadıklarımız gerçek.
Deniz özellikle “s” ve “z” seslerini söylerken dili dişlerinin arasına doğru getiriyordu. Bazı kelimelerde ses hafifçe “peltek” çıkıyordu. Bunu uzun süre sevimli bir çocukluk özelliği olarak gördük.
Zaten aile içinde kimse üzerinde durmuyordu.
Fakat okul başlayınca durum değişti.
Bir gün öğretmeniyle konuştuğumuzda bize önemli bir şey söyledi:
“Sesin nasıl çıktığından çok, Deniz'in bu nedenle konuşmaktan çekinip çekinmediğine dikkat edin.”
Bu cümle bizim için dönüm noktası oldu.
Çünkü biz yetişkinler bazen çocukların telaffuzunu düzeltmeye çalışırken onların kendilerini nasıl hissettiğini unutabiliyoruz.
Ben daha çok “Bunu nasıl düzeltebiliriz?” tarafındaydım. İnternette egzersiz araştırıyor, hangi uzmanla görüşmemiz gerektiğini düşünüyor, hatta evde uygulanabilecek yöntemleri not alıyordum.
Annesi ise başka bir noktaya dikkat ediyordu.
“Önce Deniz'in bunu bir kusur olarak görmesini engelleyelim,” diyordu.
İkimizin yaklaşımı aslında birbirine zıt değildi. Ben çözümün yol haritasını çıkarmaya çalışıyordum; o ise bu yolculukta Deniz'in kendisini yalnız hissetmemesine önem veriyordu.
Sonradan bunun ne kadar önemli olduğunu anlayacaktık.
Pelteklik Gerçekten Düzelebilir mi?
İlk araştırmamızda en çok karşıma çıkan soru buydu: Pelteklik düzelir mi?
Kısa cevap şu: Nedene, yaşa, sesin nasıl üretildiğine ve kişinin konuşma özelliklerine bağlı olarak önemli ölçüde düzelme mümkün olabilir.
Ancak burada “kesinlikle şu yaşta geçer” veya “şu egzersizi yaparsan mutlaka düzelir” gibi genellemeler doğru değil.
Çünkü konuşma seslerinin oluşumu oldukça karmaşık bir süreç. Dilin konumu, dudakların hareketi, çene yapısı, işitme, ağız içi yapıların özellikleri ve öğrenilmiş konuşma alışkanlıkları gibi farklı etkenler rol oynayabiliyor.
Bu yüzden biz de internetten bulduğumuz rastgele egzersizleri uygulamak yerine bir dil ve konuşma terapistinden değerlendirme almaya karar verdik.
İlk görüşmede terapist bize çok basit ama benim daha önce hiç düşünmediğim bir soru sordu:
“Deniz hangi durumlarda daha rahat konuşuyor?”
Ben açıkçası “s” sesini ne kadar doğru söylediğini anlatmasını bekliyordum.
Oysa uzman, konuşmanın tamamına bakıyordu.
Hangi seslerde zorlanıyor?
Hangi kelimelerde hata yapıyor?
Konuşma anlaşılır mı?
Ses hatası yaşına göre beklenen sınırlar içinde mi?
Çocuk bundan dolayı kaygılanıyor mu?
Ve belki de en önemlisi: Bu durum günlük yaşamını etkiliyor mu?
Böylece peltekliği tek başına bir “harf problemi” olarak görmeyi bıraktık.
Dedenin Eski Fotoğraf Albümü ve Peltekliğin Toplumsal Hikâyesi
Bir akşam babamın evinde eski fotoğraflara bakarken konu yeniden açıldı.
Babam, çocukluğunda bazı arkadaşlarının konuşmaları nedeniyle alay konusu olduğunu anlattı.
“Bizim zamanımızda kimse uzman aramazdı,” dedi. “Çocuk ya alışırdı ya da susardı.”
Bu cümle beni düşündürdü.
Çünkü konuşma farklılıklarına bakışımız zaman içinde değişti.
Geçmişte çocukların konuşma biçimleri çoğu zaman “geçer”, “büyüyünce düzelir” veya “alışkanlık” şeklinde değerlendirilebiliyordu. Günümüzde ise konuşma ve dil gelişimi konusunda uzman değerlendirmesine ulaşmak çok daha mümkün.
Ama teknoloji ve bilgi artmasına rağmen toplumsal baskı tamamen ortadan kalkmış değil.
Hâlâ bazı çocuklar konuşma biçimleri nedeniyle taklit ediliyor.
Hâlâ bazı yetişkinler telefonda konuşurken kendilerini olduğundan daha az yetkin hissedebiliyor.
Hâlâ “peltek konuşmak” ile zeka, özgüven veya eğitim düzeyi arasında yanlış bağlantılar kurulabiliyor.
Oysa bir kişinin belirli sesleri farklı üretmesi, onun düşünme kapasitesi hakkında hiçbir şey söylemez.
Bu noktada hikâyemizin sadece Deniz'in hikâyesi olmadığını fark ettim.
Belki de asıl mesele, toplum olarak farklı konuşan insanlara nasıl davrandığımızdı.
Babaların Çözüm Araması, Annelerin Duyguyu Görmesi… Peki Gerçekten Böyle mi?
Burada özellikle bir noktaya değinmek istiyorum.
Bizim ailede ben daha çok çözüm odaklıydım. Liste yapıyor, uzman araştırıyor, seans programını takip ediyor, evde ne yapabileceğimizi düşünüyordum.
Eşim ise Deniz'in duygusal durumuna daha fazla dikkat ediyordu.
Fakat bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” diye genellemenin doğru olmadığını zamanla fark ettim.
Çünkü terapistimiz bir erkekti ve çocukların duygusal tepkilerini inanılmaz dikkatli gözlemliyordu. Daha sonra tanıştığımız başka bir kadın uzman ise değerlendirme sırasında son derece sistematik, ölçülebilir ve stratejik bir yaklaşım sergiliyordu.
Yani mesele cinsiyetten çok kişinin yaklaşımı ve uzmanlığıydı.
Yine de aile içinde farklı bakışların bir araya gelmesi bize fayda sağladı.
Ben “Bir sonraki adım ne?” diye düşünürken eşim “Deniz bugün kendisini nasıl hissetti?” diye soruyordu.
İki soru da gerekliydi.
Çocuğun gelişimi sadece teknik bir düzeltme süreci değildi.
Bir insanın konuşmasına yardım ederken onun konuşma cesaretini de korumak gerekiyordu.
Terapistin Söylediği En Önemli Cümle
İlk değerlendirmeden sonra terapist bize şöyle bir çerçeve sundu:
“Amacımız Deniz'i sürekli düzeltmek değil. Doğru sesi nasıl üretebileceğini öğrenmesine yardımcı olmak.”
Bu ayrım bizim evde çok şeyi değiştirdi.
Önceden Deniz “s” dediğinde hemen müdahale ediyorduk.
“Olmadı, tekrar söyle.”
“Dilini öyle koyma.”
“Bir daha dene.”
Bir süre sonra fark ettik ki çocuk konuşurken sürekli kendisini kontrol etmeye başlamıştı.
Terapist bunun yerine kontrollü çalışmalar yapılmasını, günlük sohbetin ise sürekli bir sınava dönüştürülmemesini önerdi.
Bu yaklaşım bize çok mantıklı geldi.
Merhaba arkadaşlar, bunu bir forumda paylaşmak aklımda uzun zamandır vardı. Çünkü yıllarca “peltek konuşuyorum, acaba düzelir mi?” sorusunu internette aradım ama karşıma ya çok kısa cevaplar çıktı ya da konu sanki sadece birkaç harfi doğru söylemekten ibaretmiş gibi anlatıldı.
Benim hikâyemde ise mesele hiçbir zaman yalnızca “s” veya “z” sesi olmadı.
Her şey, oğlumun ilkokulda sınıf arkadaşlarının arasında bir kelimeyi söylerken duraksamasıyla başladı. Eve geldiğinde yüzündeki ifadeyi hâlâ hatırlıyorum. “Baba, ben konuşmayı beceremiyor muyum?” diye sordu.
O an, aslında sorunun sadece telaffuz olmadığını anladım.
Belki aramızda benzer şeyler yaşayan vardır diye bu hikâyeyi bölümler halinde anlatmak istedim. Hem kendi yaşadıklarımızı hem de süreç içinde öğrendiklerimizi paylaşacağım. Çünkü araştırdıkça fark ettim ki pelteklik, birçok kişinin sandığından çok daha anlaşılır ve üzerinde çalışılabilir bir konu.
Bir Harfin İnsan Hayatında Bu Kadar Yeri Olur mu?
Oğlumun adı Deniz olsun. Gerçek adını kullanmıyorum ama yaşadıklarımız gerçek.
Deniz özellikle “s” ve “z” seslerini söylerken dili dişlerinin arasına doğru getiriyordu. Bazı kelimelerde ses hafifçe “peltek” çıkıyordu. Bunu uzun süre sevimli bir çocukluk özelliği olarak gördük.
Zaten aile içinde kimse üzerinde durmuyordu.
Fakat okul başlayınca durum değişti.
Bir gün öğretmeniyle konuştuğumuzda bize önemli bir şey söyledi:
“Sesin nasıl çıktığından çok, Deniz'in bu nedenle konuşmaktan çekinip çekinmediğine dikkat edin.”
Bu cümle bizim için dönüm noktası oldu.
Çünkü biz yetişkinler bazen çocukların telaffuzunu düzeltmeye çalışırken onların kendilerini nasıl hissettiğini unutabiliyoruz.
Ben daha çok “Bunu nasıl düzeltebiliriz?” tarafındaydım. İnternette egzersiz araştırıyor, hangi uzmanla görüşmemiz gerektiğini düşünüyor, hatta evde uygulanabilecek yöntemleri not alıyordum.
Annesi ise başka bir noktaya dikkat ediyordu.
“Önce Deniz'in bunu bir kusur olarak görmesini engelleyelim,” diyordu.
İkimizin yaklaşımı aslında birbirine zıt değildi. Ben çözümün yol haritasını çıkarmaya çalışıyordum; o ise bu yolculukta Deniz'in kendisini yalnız hissetmemesine önem veriyordu.
Sonradan bunun ne kadar önemli olduğunu anlayacaktık.
Pelteklik Gerçekten Düzelebilir mi?
İlk araştırmamızda en çok karşıma çıkan soru buydu: Pelteklik düzelir mi?
Kısa cevap şu: Nedene, yaşa, sesin nasıl üretildiğine ve kişinin konuşma özelliklerine bağlı olarak önemli ölçüde düzelme mümkün olabilir.
Ancak burada “kesinlikle şu yaşta geçer” veya “şu egzersizi yaparsan mutlaka düzelir” gibi genellemeler doğru değil.
Çünkü konuşma seslerinin oluşumu oldukça karmaşık bir süreç. Dilin konumu, dudakların hareketi, çene yapısı, işitme, ağız içi yapıların özellikleri ve öğrenilmiş konuşma alışkanlıkları gibi farklı etkenler rol oynayabiliyor.
Bu yüzden biz de internetten bulduğumuz rastgele egzersizleri uygulamak yerine bir dil ve konuşma terapistinden değerlendirme almaya karar verdik.
İlk görüşmede terapist bize çok basit ama benim daha önce hiç düşünmediğim bir soru sordu:
“Deniz hangi durumlarda daha rahat konuşuyor?”
Ben açıkçası “s” sesini ne kadar doğru söylediğini anlatmasını bekliyordum.
Oysa uzman, konuşmanın tamamına bakıyordu.
Hangi seslerde zorlanıyor?
Hangi kelimelerde hata yapıyor?
Konuşma anlaşılır mı?
Ses hatası yaşına göre beklenen sınırlar içinde mi?
Çocuk bundan dolayı kaygılanıyor mu?
Ve belki de en önemlisi: Bu durum günlük yaşamını etkiliyor mu?
Böylece peltekliği tek başına bir “harf problemi” olarak görmeyi bıraktık.
Dedenin Eski Fotoğraf Albümü ve Peltekliğin Toplumsal Hikâyesi
Bir akşam babamın evinde eski fotoğraflara bakarken konu yeniden açıldı.
Babam, çocukluğunda bazı arkadaşlarının konuşmaları nedeniyle alay konusu olduğunu anlattı.
“Bizim zamanımızda kimse uzman aramazdı,” dedi. “Çocuk ya alışırdı ya da susardı.”
Bu cümle beni düşündürdü.
Çünkü konuşma farklılıklarına bakışımız zaman içinde değişti.
Geçmişte çocukların konuşma biçimleri çoğu zaman “geçer”, “büyüyünce düzelir” veya “alışkanlık” şeklinde değerlendirilebiliyordu. Günümüzde ise konuşma ve dil gelişimi konusunda uzman değerlendirmesine ulaşmak çok daha mümkün.
Ama teknoloji ve bilgi artmasına rağmen toplumsal baskı tamamen ortadan kalkmış değil.
Hâlâ bazı çocuklar konuşma biçimleri nedeniyle taklit ediliyor.
Hâlâ bazı yetişkinler telefonda konuşurken kendilerini olduğundan daha az yetkin hissedebiliyor.
Hâlâ “peltek konuşmak” ile zeka, özgüven veya eğitim düzeyi arasında yanlış bağlantılar kurulabiliyor.
Oysa bir kişinin belirli sesleri farklı üretmesi, onun düşünme kapasitesi hakkında hiçbir şey söylemez.
Bu noktada hikâyemizin sadece Deniz'in hikâyesi olmadığını fark ettim.
Belki de asıl mesele, toplum olarak farklı konuşan insanlara nasıl davrandığımızdı.
Babaların Çözüm Araması, Annelerin Duyguyu Görmesi… Peki Gerçekten Böyle mi?
Burada özellikle bir noktaya değinmek istiyorum.
Bizim ailede ben daha çok çözüm odaklıydım. Liste yapıyor, uzman araştırıyor, seans programını takip ediyor, evde ne yapabileceğimizi düşünüyordum.
Eşim ise Deniz'in duygusal durumuna daha fazla dikkat ediyordu.
Fakat bunu “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” diye genellemenin doğru olmadığını zamanla fark ettim.
Çünkü terapistimiz bir erkekti ve çocukların duygusal tepkilerini inanılmaz dikkatli gözlemliyordu. Daha sonra tanıştığımız başka bir kadın uzman ise değerlendirme sırasında son derece sistematik, ölçülebilir ve stratejik bir yaklaşım sergiliyordu.
Yani mesele cinsiyetten çok kişinin yaklaşımı ve uzmanlığıydı.
Yine de aile içinde farklı bakışların bir araya gelmesi bize fayda sağladı.
Ben “Bir sonraki adım ne?” diye düşünürken eşim “Deniz bugün kendisini nasıl hissetti?” diye soruyordu.
İki soru da gerekliydi.
Çocuğun gelişimi sadece teknik bir düzeltme süreci değildi.
Bir insanın konuşmasına yardım ederken onun konuşma cesaretini de korumak gerekiyordu.
Terapistin Söylediği En Önemli Cümle
İlk değerlendirmeden sonra terapist bize şöyle bir çerçeve sundu:
“Amacımız Deniz'i sürekli düzeltmek değil. Doğru sesi nasıl üretebileceğini öğrenmesine yardımcı olmak.”
Bu ayrım bizim evde çok şeyi değiştirdi.
Önceden Deniz “s” dediğinde hemen müdahale ediyorduk.
“Olmadı, tekrar söyle.”
“Dilini öyle koyma.”
“Bir daha dene.”
Bir süre sonra fark ettik ki çocuk konuşurken sürekli kendisini kontrol etmeye başlamıştı.
Terapist bunun yerine kontrollü çalışmalar yapılmasını, günlük sohbetin ise sürekli bir sınava dönüştürülmemesini önerdi.
Bu yaklaşım bize çok mantıklı geldi.